مدارس یادگیرنده

نقش آموزش و پرورش در توسعه جوامع از اهمیت بسزایی برخوردار است و مدارس به عنوان واحدی در درون نهاد آموزش و پرورش نیز جایگاهی مهم در مقاصد آموزشی ایفا می کنند.

میزان سطح و کیفیت نیروی انسانی مدرسه، در مقام طراح و پردازنده فرایند ها و رویه ها و همچنین سازنده فعال نتایج و نیز ظرفیت یادگیری از همه پیام ها و تجاربی که از بیرون و درون مدرسه به ما می رسد دو عامل اساسی برای تمهید و تضمین ارتقای کیفیت آموزشی و اثربخشی مدرسه است.

بنظر می رسد یادگیری فردی و سازمانی بهترین راه شناخت عوامل، شرایط، مقتضیات و کلیت محیط درونی و بیرونی مدرسه و اقدام اثربخش در جهت افزایش کیفیت و اثربخشی مدرسه است. این دیدگاه در چارچوب مفهوم مدرسه یادگیرنده، مفهوم سازی می شود. این مفهوم ارتباط و علاقه خاصی به بهسازی و توسعه نیروی انسانی و یادگیری سازمانی دارد و بر این فرض بنا شده است که مدرسه از این طریق کیفیت و توان لازم را برای انجام دادن اثربخش و کارآمد رسالت آموزشی و پرورشی خواهد داشت.

می توان آموزش و بهسازی منابع انسانی را مجموعه کنش های هدفمند و از پیش طرح ریزی شده ای که با هدف افزایش رفاه و اثربخشی فرد و سازمان، مداوم ونظام دار به بهبود و ارتقای سطح دانش، نگرش و مهارت های معطوف به بهسازی عملکرد شغلی حال و آینده کارکنان می پردازد تعریف نمود و یادگیری سازمانی را اینگونه بیان کرد که عبارتست از اکتساب، پردازش، توسعه و ترویج دانش، مهارت و نگرش های مطلوب مرتبط با هدف ها و کار سازمان ، به گونه ای که به تغییر نسبتا دائم الگوهای رفتاری سازمان در جهت اثربخشی و کارایی هر چه بیشتر منجر شود.

مبانی اساسی

مفروضات زیر بنایی مدل مدرسه یادگیرنده شامل موارد زیر است:

1. نگریستن به مدرسه به مثابه یک نظام اجتماعی : این مفروضه و نکته مهم را مورد تاکید قرار می دهد. نخست تفکر سیستمی درباره مدرسه و دوم خاصیت انسانی تمام عیار آن مدرسه زیر سیستمی بسیار متعامل از سیستم های مادر خود است که سازگاری با شرایط و مقتضیات حادث شونده و ایفای نقش آن در راهبری و اثر گذاری مثبت و سازنده بر آنها مستلزم بهبود کیفیت منابع انسانی در مدرسه است. در صورت تحقق مطلوب این کیفیت، مدرسه درون زا و از طریق فرایند اشاعه یا تاثیر گذاری افقی و از پایین به بالا مبدا و منشا و حتی هادی تغییرات مطلوب خواهد شد.

2. رویکرد آموزش و بهسازی کل سازمان: فرض اصلی آن است که هر فردی، حتی اگر در بالاترین کیفیت ممکن باشد باز هم می تواند رش یابد از این رو لازم است تمام سازمان به طور مستمر مورد نیاز سنجی و تحت آموزش و بهسازی قرار گیرد.

3. اندیشه هایی که ارتباط بین بهسازی منابع انسانی و یادگیری سازمانی و مدیریت راهبردی و موفقیت سازمانی را مطرح می سازد..

مدرسه یادگیرنده چیست؟

تعریفی را که صاحب نظران علم سازمان و مدیریت درباره سازمان یادگیرنده ارائه داده اند بر این اساس است که مدرسه یادگیرنده، مدرسه ای است که یادگیری همه اعضایش را اعم از کادر مدیریتی، آموزشی، اداری و پشتیبانی، شاگردان و والدین، تسهیل می کند و خود را به طور مستمر دگرگون می سازد.

این مدرسه مدرسه ای است که در آن افراد قابلیتهای خود را برای ایجاد نتایجی که اساسا مایل به تحقق آن هستند به طور هدف دار، نظام دار و مستمر گسترش می دهند. آنجا جایی است که الگو های نوین تفکر پرورانده می شود. محلی است که آرزوهای جمعی، آزاد و رها از سکون یا قالبی خاص است و سرانجام جایی است که افراد یاد دادن به یکدیگر را دائما یاد می گیرند، به آن عمل و آن را تجربه می کنند.

یک مدرسه یادگیرنده مدرسه ای است که در زمینه خلاقیت، دستیابی به دگرگون سازی دانش و تغییر رفتار برای انعکاس دانش و بینش های نو مهارت یافته است. این عبارت برای توصیف گردهم آوری افراد برای نیل به اهدافی بزرگ یا کوچک، تحت شرایطی است که همه برای یافتن راه های انجام بهتر هر آنچه باید به نحو بهتری انجام شود در تکاپو و تحقیق همیشگی اند.

در مدارس یادگیرنده افراد همیشه هوشیار و مراقب نشانه ای هستندکه بیان می کند آیا در مسیر درستی برای نیل موفقیت آمیز به اهداف تعیین شده خود قرار دارند یا خیر؟ مدارس یادگیرنده به طور مستمر اقدامات خود را به تفصیل و یا جزییات کامل در پرتو کلیت حاصل از دیدگاهی مشترک که زمینه وضعیت مدرسه یادگیرنده نقش محوری ایفا می کند مورد بررسی و ارزشیابی قرار می دهند. در ان مدارس استفاده کامل از پتانسیل افراد و گروه ها برای یادگیری و سازگاری را در جهت تحقق و بازنگری اهداف ضمن در نظر گرفتن آرزوهای انان مد نظر قرار می دهند. در این قبیل مدرسه ها، زمینه ها و حوزه های یادگیری به طور دائمی شناسایی می شود و مورد بازنگری قرار می گیرد و حمایت ساختاری برای تشویق و تقویت یادگیری مداوم در آنها استقرار یافته است.

مدرسه یادگیرنده توجه ویژه ای به اجتماع دارد و با آن رابطه ای مستدل و منطقی برقرار می کند.

ویژگی های مدرسه یادگیرنده

ویژگی های اصلی مدرسه یادگیرنده عبارتند از:

ارتقای سطح کیفیت آموزشی و اثربخشی را هدف خود قرار می دهد.

موقعیت خود را به عنوان کلیتی در درون کلیت های فراتر درک می کند.

یادگیری گروهیس از طریق تعامل و بازخورد، تشئیق و ترغیب می گردد و افزایش داده می شود.

آزمایش تشویق و شکست نیز تا حد زیادی تحمیل می شود.

معلمان، کارکنان، والدین ، دانش آموزان و... برای پذیرش مسئولیت، نتشویق می شوند و مسئولیت ها در یک محیط حمایتگر به طریقی که به افراد اجازه بهبود و رشد کردن داده شود، به آنان تفویض می گردد.

خلاقیت و نوآوری ترغیب می شود و سیستمی ایجاد می شود که در آن ضمن محفوظ ماندن نقش و سهم هر کس اندیشه ها و طرح های خلاقانه و نوآورانه در یک فرایند تعاملی و گروهی پرورانده می شوند و به مرحله اجرا می رسد. بدیهی است این حالت مستلزم ایجاد و تقویت جو اعتماد، احترام و همکاری متقابل خواهد شد.

اطلاع رسانی و مبادله اطلاعات بطور منظم دقیق و منعطف در حالت های درون مدرسه ای، بین مدرسه ای و برون مدرسه ای است.

در این مدارس کنترل در جهت سازندگی و اصلاح صورت می گیرد.

وجود جو یادگیری و فرصت برای بهسازی همه.

در این مدارس ساختار طوری طراحی می شود که به ایجاد یک محیط کار توانمد منجر گردد.

چگونه یک مدرسه یادگیرنده بسازیم

مدرسه یادگیرنده مسیری بی پایان است و با گام های کوچک می تواند محقق شود. ایجاد مدرسه یادگیرنده مستلزم یک تغییر نگرشی و ارزشی در سیستم آموزش و پرورش و قبل از همه در مورد مدیران است. مدیران در همه سطوح در این زمینه نقش مهمی دارند. نقش و رفتار آنها در ایجاد محیط یادگیری مناسب و تغییر فرهنگی بسیار مهم و نافذ است.

تحقق یک مدرسه یادگیرنده نیازمند زمیته های زیر است:

روش ها و فرایندهایی که توزیع هر چه گسترده تر یادگیری را در مدرسه تسهیل کند.

فرایندهایی که صورت های متنوع یادگیری را تشویق و تقویت کند

افراد قبل از هر چیز باید یاد بگیرند چگونه یاد بگیرند.

جو و فرهنگ سازمانی مدرسه باید پذیرای تغییرات باشد

حمایت های لازم از طرح های اجرایی د ر این زمینه باید مورد توجه واقع شود

و در نهایت اینکه در تمام ابعاد و افراد مرتبط با آموزش یادگیری، تغییر و اصلاح مستمر باید نهادینه شود.

مسعود کشاورزی

ویژگی های یک معلم توانمند...